REPORTAGE Nacht van de machtsoverdracht Feestelijke ontlading van jaren toeleven naar ‘1 juli 1997’. Hongkong viert massaal feest in de eerste uren onder Chinees gezag. Ook de democratisch gezinde Hongkongers zijn van de partij. ‘Het is het beste bewijs van de volwassenheid van Hongkong.’

‘De goden storten tranen voor Hongkong’, zegt een sombere Chinese bouwvakker vanonder een paraplu vandaan. Zijn commentaar geldt de vierduizend militairen van het Chinese Volksleger die in de stromende regen bij het ochtendgloren de zojuist onder Chinees gezag teruggekeerde havenstad binnenrijden.

De stille ‘invasie’ op 1 juli 1997 is voor veel Hongkongers het ergste moment van de op zich welkome machtsoverdracht aan Peking. De herinnering aan het bloedig neerslaan in juni 1989 van de studentenprotesten in Peking door hetzelfde leger doet hen vrezen voor hun eigen vrijheid.

‘Het is volstrekt onnodig dat ze zo snel na Hongkongs terugkeer naar China, zo nadrukkelijk binnentrekken. De naam van het Chinese Volksleger is besmeurd met bloed. Peking begrijpt niet dat de mensen in Hongkong na het bloedbad in 1989 bang zijn van Chinese soldaten’, aldus een zakenman die er overigens vanuit gaat dat de speciaal opgeleide militairen zich gedisciplineerd zullen gedragen.

De rol van de maximaal tienduizend soldaten die in Hongkong gelegerd worden, is officieel beperkt tot verdedigen van de landsgrenzen en assisteren bij rampenbestrijding. De Hongkong politie blijft verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid. Onder de bevolking leeft echter de angst dat de soldaten niet met hun armen over elkaar zullen blijven zitten als demonstraties uit de hand lopen.

Hongkong in de nacht van de machtsoverdracht. Foto: ChinaCom

Hongkong in de nacht van de machtsoverdracht. Foto: ChinaCom

Muur van Democratie
Hongkongers hebben een dag eerder, de laatste onder Brits bestuur, hun veelal zorgelijke gevoelens en gedachten over Hongkongs toekomst onder Chinese vlag op strookjes papier geschreven en aan een kleine ‘Muur van Democratie’ vastgeknoopt.

‘Ik wens dat de vrijheid van meningsuiting altijd zal blijven bestaan en de democratie in Hongkong zal voortduren’, luidt een van de teksten op de tientallen verregende flapjes. ‘Ik ben bang dat de nieuwe bestuurders marionetten zijn van Peking’ en ‘China is beter’, staat in uitgelopen Chinese karakters op andere papiertjes.

‘Ik ben meer bezorgd dan gelukkig, maar we hebben geen keus. We moeten er maar het beste van hopen’, zegt een 25-jarige marktonderzoeker die leunend op zijn paraplu de papiertjes staat te lezen. Hij is een van de duizenden die zich in het centrum van Hongkong verzamelen om aan te geven dat ook democratie de geldhongerige Hongkongers na aan het hart gaat. ‘Als de Hongkongers zo bang worden van hun bestuur dat zij hun mening niet meer durven uiten dan zal Hongkong geen toekomst hebben’, aldus een studente.

Poppen in het uitgaansgebied Lan Kwai Fong beelden de hereniging van Hongkong met het moederland uit. Foto: ChinaCom

Poppen in het uitgaansgebied Lan Kwai Fong beelden de hereniging van Hongkong met het moederland uit. Foto: ChinaCom

Feestelijke sfeer
In de kleurrijk verlichte parken in het centrum hangt toch een feestelijke sfeer. Hier en daar klinkt muziek. De regen die eerder op de avond met bakken naar beneden is gekomen, stopt tegen half elf. Het blijft met 28 graden tropisch warm.

Niet alle georganiseerde activiteiten blijken aan te slaan. Bij de ‘Gala-avond voor de viering van de hereniging met het moederland’ die de districtsraad in het uiterste hoekje van het park heeft belegd, zitten slechts dertig mensen verspreid op klapstoeltjes.

‘Het is te zeer door de overheid georkestreerd’, levert een Hongkong-Chinees ongevraagd commentaar. ‘Weinig mensen hier en heel veel mensen daar bij het pro-democratie protest. Je kunt zien waarvoor het hart van de mensen in Hongkong klopt.’

Hij wijst naar het plein voor het gebouw van de Wetgevende Raad, Hongkongs parlement. Daar luistert een aanzwellende groep mensen naar verklaringen van politieke activisten van de Democratische Partij (DP) die oproepen te vechten voor behoud van Hongkongs prille democratie en burgerlijke vrijheden.

Ondertussen wordt in de rest van de stad stevig feest gevierd. De zakelijke elite die net niet elitair genoeg is om met vierduizend genodigden aan te zitten aan het officiële machtsoverdracht-diner, heeft zich uitgedost in smoking of gala-jurk en feest met wijn en champagne in een van de vele sjieke clubs die Hongkong rijk is. De rest treft elkaar, veelal in korte broek en T-shirt, in de cafés en bars voor een stevige pul bier.

Korte rede prins Charles
In de Engelse pub ‘Bull & Bear’ vallen de ruim 150 gasten rond kwart voor twaalf stil. Op het grote tv-scherm dat directe beelden geeft vanaf de lokatie waar de plechtige machtsoverdracht plaatsvindt, verschijnt prins Charles. Onvoorstelbaar in een café, maar tijdens zijn korte rede kun je een speld horen vallen. Iemand roept zelfs ‘ssst’ als een bierglas op de grond valt.

De gezant van de Britse koningin Elizabeth – die zelf niet in Hongkong is omdat een monarch nooit een stuk van het rijk afgeeft – krijgt luid applaus voor zijn zeer zorgvuldig geformuleerde toespraak.

Na het hijsen van de Chinese vlag klinkt er nog applaus, maar bij de aankondiging van de toespraak van de Chinese president Jiang Zemin is de aandacht voor de machtsoverdracht over en keert het normale geroezemoes terug. Twee mannen laten zich fotograferen met een Britse vlag om zich heengeslagen.

‘Een beetje triest ben ik wel, maar het leven gaat gewoon door. En, ik ben ervan overtuigd dat Hongkong welvarend zal blijven en dat het de moeite waard is hier te blijven wonen en werken’, stelt een Britse zakenman die optimistisch is over Hongkongs toekomst.

1997 HK Machtsoverdracht ceremonie 1997 - cred HK SAR Gov - res docgr

Officiële ceremonie van de machtsoverdracht Hongkong, middernacht 30 juni 1997. Foto: Hong Kong SAR Government

Democratisch boegbeeld
Terug op het plein klinkt om half een uit de verzamelde menigte een luid gejuich op. De voorzitter van de Democratische Partij, de deftige advocaat Martin Lee, verschijnt in donkerblauw kostuum op de eerste etage van het parlementsgebouw. Hij komt recht van de plechtige machtsoverdracht.

Lee – internationaal gezien als het democratisch boegbeeld van Hongkong – en 18 andere democratisch gezinde politici die niet in de omstreden voorlopige Wetgevende Raad zijn opgenomen, worden luid toegejuicht. Hij leest een manifest voor waarin hij onder meer oproept tot algemeen kiesrecht en bescherming van de democratische vrijheden.

‘Wij zullen doorgaan uw stem te zijn. De vlam van democratie die in Hongkong is ontstoken, zal niet worden gedoofd omdat hij in de harten van alle Hongkongers is’, klinken flarden van het ‘1 Juli Manifest’ in het Kantonees en in het Engels over de menigte op het plein.

‘Wij zullen terugkeren’ en ‘Lang leve de democratie’, wordt het publiek tot scanderen aangezet. In de prille uurtjes van de Speciale Administratieve Regio Hongkong zegeviert vooralsnog de vrijheid om voor je mening uit te komen.

De politie die in vijf overvalwagens gereed zit om bij eventualiteiten in te grijpen, hoeft niet in actie te komen. ‘Het is het beste bewijs van de volwassenheid van Hongkong’, analyseert een buitenlandse waarnemer. Om kwart over een verlaten de Democraten het balkon en zoeken de aanwezigen op het plein de cafés en bars op om te drinken op de eerste uren onder Chinees gezag. Ook democratisch gezinde Hongkongers vieren feest in de nacht van de machtsoverdracht.