ANALYSE Toekomst onder Chinees gezag Hongkongers zullen zich na de machtsoverdracht opnieuw aanpassen. Dit keer aan de nieuwe Chinese machthebbers. Interessanter zijn de gevolgen van twee politieke systemen in één natie voor China. Het omarmen van het kapitalistische Hongkong kan de Chinese communistische partij maken of breken.

De laatste Britse vlag is opgeborgen in een Hongkongs museum. Op de knopen van de uniformen van de Hongkong politie is geen kroontje meer te bekennen. Aan de poorten van het legerhoofdkwartier in het centrum van Hongkong staan soldaten van het Chinese Volksleger op wacht.

Vanaf afgelopen maandagnacht wappert de Chinese rode vlag met vijf sterren over de voormalige Britse kolonie, maar het hollen-en-draven leven is – na vijf vrije dagen – alweer hervat. Alsof er niets speciaals heeft plaatsgevonden. Het lijkt erop dat de achtduizend journalisten die verslag hebben gedaan van de machtsoverdracht door de plaatselijke bevolking massaal wordt uitgelachen.

De algemene verwachting is dan ook dat vooralsnog weinig zal veranderen in het welvarende handelsparadijs. Pas in de komende jaren zal het pad van zijn verdere ontwikkeling duidelijk worden. ‘Kom volgend jaar om deze tijd nog maar eens kijken’, is een veel gehoord advies van Hongkongers.

Convention & Exhibition Centre. Foto: ChinaCom

Het Hong Kong Convention & Exhibition Centre waar de machtsoverdracht is getekend. Foto: ChinaCom

Geleidelijke verandering
De algemeen heersende opinie is dat het ‘oude’ Hongkong zich zal aanpassen aan de nieuwe Chinese machthebbers. Niemand weet echter het antwoord op de vraag: ‘hoe dan wel?’ Het zal een geleidelijke verandering zijn die niet noodzakelijkerwijs slecht hoeft uit te pakken voor de zes miljoen inwoners van de Aziatische havenstad zelf.

Integendeel zelfs. Hongkong heeft zich in de anderhalve eeuw onder Brits bestuur kunnen ontwikkelen van een kale rots tot een internationaal financieel en handelscentrum juist door zich steeds weer aan te passen aan de veranderingen in het kolossale China.

In de afgelopen twintig jaar dat de grenzen van de nog steeds communistisch geregeerde Volksrepubliek zijn opengesteld voor buitenlandse investeringen hebben de Hongkongers het meest geprofiteerd van het enorme Chinese potentieel. Omgekeerd kan worden gezegd dat de Hongkongse zakenlieden veruit de grootste bijdrage hebben geleverd aan wat ook wel het ‘Chinese economische mirakel’ wordt genoemd.

Meer mogelijkheden zich te verrijken
De terugkeer onder Chinees gezag zal voor Hongkong betekenen dat er nog meer mogelijkheden opdoemen zich te verrijken. De Chinese leiders in Peking hebben de Hongkongers al herhaaldelijk opgeroepen te helpen bij het ontwikkelen van de achtergebleven, centraal-gelegen provincies.

Peking hoopt in die gebieden het succes te herhalen van de economische experimenten uit de jaren tachtig waarbij Hongkong het initiatief heeft genomen en die China’s kustprovincies welvaart hebben gebracht. Omdat in het Chinese binnenland grond nog steeds goedkoop is en de lonen laag zijn, ruiken de Hongkongers winst en hebben zij wel oren naar de investeringsvoorstellen uit het moederland.

Met het verder ineengevlochten raken van de economieën van China en Hongkong rijst de vraag in hoeverre de twee verschillende politieke systemen gescheiden zullen kunnen blijven. Hongkong is beloofd nog vijftig jaar zijn huidige vrije kapitalistische levenswijze te mogen voortzetten.

Hongkong in 1997. Foto: ChinaCom

Hongkong in 1997. Foto: ChinaCom

Tegen die tijd, in 2047, wenst China zover ontwikkeld te zijn dat het een goede middenmoter is in de ontwikkelde wereld. Volgens de vooruitzichten in Peking zal de communistische partij – wier gezag binnenslands nu al ver is uitgehold – dan nog steeds regeren. Uiteraard bestaan uiteenlopende visies over de politieke toekomst van het China met daarbij inbegrepen Hongkong.

Sinds de val van de Berlijnse Muur in 1989 en het uiteenvallen van de Sovjetunie durven zelfs deskundigen niet meer een halve eeuw vooruit te kijken. Dat gaat eens temeer op voor een vibrerende regio als Zuidoost-Azië waar veel ontwikkelingen die in Europa een eeuw hebben beslaan in een decennium hun beslag krijgen.

Ingrijpende veranderingen schadelijk
Er bestaat redelijke eensgezindheid dat China zichzelf onherstelbare schade zou berokkenen als het ingrijpende veranderingen oplegt aan het systeem dat Hongkong succesvol heeft gemaakt. Wezenlijke onderdelen daarvan zijn: de rechtstaat, een onafhankelijke rechtspraak, het naleven van contracten en het respecteren van eigendomsrechten. Als Hongkong de richting in zou gaan van de rechteloze Chinese samenleving dan zal zijn rol als voortdurende gangmaker van de economie in China snel eroderen.

Daar komt bij dat China – na 20 jaar van succesvolle economische hervormingen – nog slechts politiek gezien ‘communistisch’ genoemd kan worden. Voor het overige is een aanmerkelijk deel van het land dat net zo groot is als Europa al behoorlijk kapitalistisch en vrij van partij-invloed. Het gaat dan niet alleen om het zakendoen maar bijvoorbeeld ook om het tempo van het leven, de manier van kleden, de populaire muziek en het nachtleven in de welvarende steden die alle karaktertrekken van Hongkong krijgen.

Hongkong 1997. Foto: ChinaCom

Hongkong 1997. Foto: ChinaCom

In de komende jaren wordt het interessant te volgen of ook in China de algemene theorie opgaat dat economische welvaart leidt tot een drang vanuit de bevolking betrokken te worden bij de politieke besluitvorming. De Hongkongers hebben in de afgelopen tien jaar in ieder geval politieke aspiraties gekregen die niet meer kunnen worden genegeerd.

Gegeven de toenemende betrokkenheid van Hongkong bij de explosieve economische ontwikkeling van het Chinese moederland en de langzame politieke bewustwording van de ruim een miljard Chinezen die onder communistisch bewind leven, valt een vergelijkbare ontwikkeling – met ongetwijfeld Chinese karaktertrekken – alles behalve uit te sluiten.

Historisch experiment
Het historisch experiment om met het kapitalistische Hongkong twee politieke systemen in de Volksrepubliek China toe te laten, kan daarom de toekomst van communistische partij maken of breken. Sommigen redeneren dat China en zijn alleen regerende partij sterker in hun schoenen komen te staan omdat Hongkong nieuw leven zal blazen in het stoffige en starre systeem.

Gezien de ondergang van de Europese communistische regimes ligt dit echter niet zo voor de hand. De terugkeer van kapitalistisch Hongkong onder Chinees gezag lijkt eerder een tijdbom onder het communistisch bastion dan onder de voormalige kale rots. De Chinese president en partijleider Jiang Zemin kon nog wel eens spijt krijgen van de grote zelfverzekerdheid waarmee hij op 1 juli de Speciale Administratieve Zone Hongkong in het leven heeft geroepen.