INTERVIEW Jaap van Zweden Westerse klassieke muziek uitvoeren met Chinese musici. Dat doet het Hong Kong Philharmonic Orchestra. De Nederlandse dirigent oordeelt: ‘Het orkest is relatief jong, maar de klank van de strijkers is fantastisch.’

Dirigent Jaap van Zweden ergert zich aan het “stereotiepe verhaal” dat Aziatische musici minder emotionele diepgang hebben. ‘Musici zijn vaak geen vlotte praters. Ze brengen hun emoties via instrumenten naar buiten. Aziaten of westerlingen, dat maakt geen verschil. Muziek is een universele taal.’

From Mao to Mozart
Al sinds de jaren zeventig wordt in China het bespelen van westerse instrumenten onderwezen, vertelt Van Zweden. Vaak worden daarvoor docenten uit het Westen uitgenodigd. Het begon met de strijkers. ‘De reis die violist Isaac Stern in 1979 langs conservatoria in China maakte, is van grote invloed geweest. De documentaire From Mao to Mozart laat prachtig zien hoe hij vioolles geeft aan Chinese studenten en hen muzikale expressie onderwijst’, aldus Van Zweden die zelf zijn muzikale loopbaan begon als violist.

Jaap van Zweden liggend

Jaap van Zweden. Foto: Cheung Chi Wai HK Phil

Van Zweden heeft alle recht van spreken. Hij is sinds 2012 muzikaal directeur van het Hong Kong Philharmonic Orchestra. Een functie die hij tegelijkertijd ook vervult bij het Dallas Symphony Orchestra in de Verenigde Staten. Hij heeft tientallen keren als gastdirigent met toporkesten gewerkt. Dit voorjaar is de maestro met ‘zijn’ HK Phil op tournee door Europa. In Eindhoven maakt hij tijd voor een interview.

Hiërarchisch
Zijn manier van werken is volgens Van Zweden in Hongkong niet anders, dan in Dallas. ‘Ik houd van discipline in de voorbereiding. Dan kunnen we bij de repetities de diepte in gaan.’ Toch blijkt in de praktijk soms wel een verschil. ‘Misschien zijn orkestmusici in Hongkong wel wat meer hiërarchisch ingesteld’, stelt hij met terughoudendheid.

‘In het begin schrokken ze als ik vroeg of ze het bij een interpretatie met me eens waren of niet. Nu weten ze dat ik echt hun mening wil horen. Uiteindelijk zijn het de musici die het moeten doen. Dus zij moeten geïnvolveerd zijn. Bovendien houd ik er niet van vóór het orkest te staan. Ik wil in het orkest staan, vanuit het orkest musiceren.’

Der Ring des Nibelungen
Bij de stap om in 2012 Edo de Waart in Hongkong op te volgen, gaf voor Van Zweden de doorslag dat hij Der Ring des Nibelungen van Richard Wagner zou mogen dirigeren. ‘Die belofte wordt komend seizoen ingelost. Maar ik zag ook enorme groeimogelijkheden voor het orkest en wist dat ik er iets heel bijzonders zou kunnen doen. Dat is ook al bewezen’, aldus Van Zweden die zich in Hongkong als een vis in het water voelt.

De dirigent trof in Hongkong naar eigen zeggen een “statisch” orkest aan. Van Zweden: ‘Het orkest was ongelooflijk goed gerepeteerd onder mijn voorgangers. Maar de musici wisten het publiek niet een avond lang te boeien, mensen niet op de punt van hun stoel te houden. We hebben er hard aan gewerkt om daar verandering in te brengen. Het klankidioom is verrijkt, de houdingen verbeterd, het technisch vermogen vergroot. We bieden nu ook een rijker repertoire.’

HK Phil met Jaap van Zweden

Jaap van Zweden met HK Philharmonic Orchestra. Foto: Cheung Chi Wai HK Phil

Europese romantische repertoire
Westerse klassieke muziek kent in Hongkong nog geen lange traditie. Het Hong Kong Philharmonic Orchestra bestaat als professioneel orkest nog maar 40 jaar. Van Zweden: ‘Er is tijd voor nodig om een orkest te laten rijpen, om het volwassen te laten worden. Het orkest is relatief jong, maar de klank van de strijkers bijvoorbeeld is fantastisch. Als geheel is het orkest een ideale voedingsbodem voor het Europese romantische repertoire.’

Van Zweden heeft Hongkong in zijn hart gesloten: ‘Wat ik zo mooi vind is dat Hongkongers westerse muziek en westerse kunst omarmen, maar met respect voor hun eigen cultuur. Chinezen hebben een onvoorstelbare historie. Hun traditie is veel rijker dan de onze. Ik vind het heel leuk om van hen te leren.’