REPORTAGE Hongkong op 1 juli 1997 De eerste dag van Hongkong onder Chinees gezag brengt honderdduizenden mensen op de been voor een spectaculaire lichtshow in de haven. Chinese en Hongkongse hoogwaardigheidsbekleders werken een officieel programma af met formaliteiten en toespraken. En de eerste protestmars voor meer democratie is een feit.

Mensen, mensen, en nog meer mensen. Misschien een miljoen, misschien meer. Aan het einde van de eerste dag van Hongkong onder Chinees gezag stond een belangrijk deel van de ruim zes miljoen inwoners aan de waterkant. Jong en oud, Chinees en niet-Chinees waren uitgelopen om een spectaculaire muziek- en lichtshow in de haven te zien, rond elf uur afgesloten met een groots vuurwerk. Hongkong is zijn superlang weekeinde waarvan vandaag de laatste dag is, nog niet zat.

Veel mensen zijn de avond ervoor niet verder gekomen dan halverwege de brede straten die naar de walkant leiden en waar je over honderden meters ook letterlijk over de koppen had kunnen lopen. De politie was massaal op veel punten aanwezig om met megafoons de mensenmassa in goede banen te leiden.

Aan het publiek voorbij voeren 31 boten – het aantal provincies in China – met verlichte en soms ook bewegende dieren en voorwerpen. Met traditionele Chinese symbolen, zoals goudvissen, draken en panda’s. Munten en een geld boom toonden de belangrijkste interesse van de Hongkongers.

Verlichte draken in de haven. Foto: ChinaCom

Verlichte draak in de haven. Foto: ChinaCom

Een lasershow met speciaal gecomponeerde muziek zorgde voor speciale effecten. Een en ander was voor velen slechts gade te slaan door een directe tv-uitzending van het twee uur durende spektakel dat 25 miljoen gulden heeft gekost.

Formaliteiten en toespraken
Voor Chinese en Hongkongse hoogwaardigheidsbekleders heeft de eerste dag in het bestaan van de Speciale Administratieve Regio Hongkong in het teken gestaan van formaliteiten en toespraken. In de nachtelijke uren net na de machtsoverdracht zijn de belangrijkste bestuurders, functionarissen, wetgevers en rechters geïnstalleerd en ingezworen.

In een nationalistisch getinte rede beloofde de Chinese president Jiang Zemin Hongkong zelfbestuur en een langzaam te ontwikkelen democratisch systeem ‘dat toepasselijk is voor Hongkong’. De eerste gouverneur onder Chinees bewind, Tung Chee-hwa, zegde in zijn inaugurele rede onder meer toe de huisvestingssituatie te zullen verbeteren en maatregelen te zullen treffen tegen speculatie. 

Vreedzame protestmars
Meer dan 2.000 demonstranten hielden ’s middags de eerste protestmars voor meer democratie onder de nieuwe, aangescherpte wetgeving die de politie meer bevoegdheden geeft in te grijpen ‘in het belang van de nationale veiligheid’.

De politie houdt vooralsnog de oude regels aan, omdat nog geen nieuwe richtlijnen zijn gegeven. ‘Je kunt van een politieagent ter plaatse niet verwachten dat hij het begrip ‘nationale veiligheid’ invult’, verklaarde een politiewoordvoerder eerder. Er werd dan ook niet ingegrepen toen werd geroepen: ‘Maak een einde aan de dictatuur van één partij. Bouw aan een democratisch China!’

Szeto Wah spreekt de pers toe. Foto: ChinaCom

Szeto Wah spreekt de pers toe. Foto: ChinaCom

De demonstratie werd geleid door de Hongkong Alliantie voor Steun aan de Patriottische Beweging in China die in 1989 is opgericht na het bloedig neerslaan door het leger van de studentendemonstraties in Peking. De demonstranten eisten onder meer de vrijlating van alle Chinezen die in 1989 zijn gevangen gezet. De alliantie is door Peking gebrandmerkt als ‘subversief’ en haar voortbestaan is door de nieuwe regelgeving in Hongkong hoogst onzeker.

Szeto Wah, de leider van de alliantie, noemde de protestmars een eerste aanval. ‘Velen van ons zijn uit de gekozen Wetgevende Raad gezet en het straatprotest is nu de enige mogelijkheid om onze mening te ventileren.’ China heeft de gekozen Wetgevende Raad, Hongkongs parlement, ontbonden en een nieuwe, Peking welgezinde, voorlopige raad benoemd die tot de verkiezingen volgend jaar mei de wetten mag gaan maken.